27/092016

Khai dân trí...

Lượt xem: 375

DÂN TRÍ VÀ DÂN CHỦ

 

 

Dân trí là gì?

 

Muốn hiểu đúng “dân trí” là gì, thiết nghĩ cần phân biệt giữa hai từ “trí” và “tri” mà ta hay dùng. Trí ở đây là trí tuệ, là nhận thức (intellectual), còn “tri” là sự hiểu biết, là tri thức (knowledge). Dân trí là trình độ nhận thức của người dân, của đại đa số quần chúng nhân dân (intellectual standard of the people). Hiểu như vậy, mới thấy rằng người có tri thức, nghĩa là có học vấn (learning) thì chưa hẵn là trí thức để được đánh giá về trình độ dân trí. Người có vốn tri thức còn phải có khả năng vận dụng sự hiểu biết (acquaintance) của mình vào thực tiển của cuộc sống, thì mới đạt được trình độ nhận thức để trở thành người trí thức.

 

Dân trí thường được xếp hạng ở các mức “cao, thấp và trung bình”. Từ dân trí “thấp” đến dân trí “cao” là cả một quá trình “khai hóa” không ngừng của loài người nói chung và của mỗi dân tộc hay quốc gia nói riêng. Nếu chỉ xét về mặt tri thức học vấn thôi đã thấy ngay một quá trình tiến bộ rõ nét. Từ mù chữ tới biết chữ, từ hiểu biết  giản đơn đến phức tạp, từ kiến thức phổ thông đến kiến thức chuyên sâu về các lĩnh vực triết học, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…tất cả đều bắt nguồn từ cái nôi giáo dục. Nó tích lũy qua bề dày truyền thống từ các thế hệ đi trước sang các thế hệ tiếp theo và không ngừng bổ sung, cập nhật.

 

Dân trí Việt Nam?

 

Dân trí Việt Nam cao hay thấp? Theo thống kê mới nhất, người Việt trong nước hiện có hơn 24.000 tiến sĩ, hơn 100.000 thạc sĩ, trong đó có hơn 4.000 giáo sư và phó giáo sư. Hằng năm có hơn 400.000 sinh viên tốt nghiệp đại học, cao đẳng. Đã phổ cập bậc tiểu học và đang hướng tới phổ cập trung học cơ sở. Tỉ lệ người biết chữ độ tuổi 15 – 60 là hơn 98%, trong đó: từ 15 – 35 chiếm hơn 99%, từ 36 – 60 chiếm hơn 97%.

 

Thoạt nhìn vào con số thống kê này, hẵn là ai cũng thấy lạc quan và vui mừng cho nước nhà. Bởi chỉ mới 100 năm trước đây thôi, khi còn bị thực dân Pháp đô hộ, đại đa số người dân Việt vẫn cò dốt nát mù chữ. Và dốt nát mù chữ tất nhiên đi kèm với lạc hậu và đói nghèo. Nhưng rồi, khi nhìn sâu hơn vào vấn đề, sẽ không khỏi có những băn khoăn:

 

Một là, chất lượng của những sản phẩm giáo dục đại học và sau đại học kia ra sao, có đạt “chuẩn” không, có đồng đều không? Giả sử những sản phẩm ấy, những học hàm học vị ấy có chất lượng tốt, thì việc vận dụng những tri thức ấy vào thực tiển ra sao? Hai là, nếu cho rằng đại đa số người dân (trên 90%) đều “biết chữ” thì cái “biết” này ở mức độ nào? Có ứng dụng được điều gì - dù là nhỏ nhặt nhất – cho cuộc sống không?

 

Với những băn khoăn này, có thể sẽ khó có lời giải đáp một cách khách quan. Nhưng điều dễ nhận thấy nhất là khi phải nhìn vào thực tế ngoài xã hội, ở đó đang tồn tại đầy dẫy những tệ nạn mà nguyên nhân chủ yếu vẫn là do ý thức quá kém của công dân. “Ý thức” quá kém phải chăng chính là vì “dân trí” còn quá thấp? Mặt khác, phải thấy một thực tế rằng, giới “khoa bảng”- vốn được cho “ra lò” liên tục và dầy đặc như “sao mùa hạ”- theo con số thống kê – thì những công trình nghiên cứu của họ liên quan tới dân sinh, tới ích nước lợi nhà, tới tiến bộ xã hội, phải chăng chỉ khiêm tốn như “lá mùa thu”? Vậy thì khả năng đóng góp của giới này vào mặt bằng dân trí được bao nhiêu?

 

Như vậy, nếu hiểu đúng “dân trí” là gì, và xét thực tế đang diễn ra ngoài xã hội, thì mặt bằng dân trí của Việt Nam ta hiện nay – vốn khá chênh lệch giữa nhóm có học vấn cao và thấp – vẫn ở mức bị đánh giá chung là khá thấp so với các nước trong thế giới văn minh và phát triển.

 

 

Còn “dân chủ” là gì?

 

Khái niệm này thì ai cũng biết: biết nhờ vào nhận thức và biết từ những trải nghiệm xương máu qua lịch sử. Nói ngắn gọn “dân chủ” là người dân được làm chủ: làm chủ vận mệnh của chính bản thân và vận mệnh của quốc gia dân tộc mình. Lịch sử loài người từng chứng kiến biết bao quá trình đấu tranh và chuyển đổi các thể chế theo hướng tích cực: từ quân chủ chuyên chế cũng như các chế độ độc tài sang dân chủ, cả với thể chế cọng hòa hay vương quốc tiến bộ. Từ đây người dân được nói lên tiếng nói của mình - qua các lá phiếu tự do - để chọn người đại diện thực thụ tham gia vào việc lãnh đạo và điều hành đất nước.

 

Xem như vậy, dân chủ chính là mục tiêu, là lý tưởng sáng ngời của mỗi người, của mỗi quốc gia và rộng ra là ước mong tha thiết của cả xã hội loài người. Nhưng dân chủ không phải tự nhiên mà có, cũng không ai mang đến cho không, mà phải tự mình đấu tranh, phải trả giá bằng xương máu, bằng hàng triệu mạng sống mới giành được. Thế giới đã chứng kiến bao cuộc nổi dậy chết chóc trong quá khứ nhằm lật đổ các chế độ độc tài và chuyên chế để lập nên các chế độ dân chủ - mà các thế hệ hậu sinh chúng ta đang thừa hưởng.

 

Có điều, ở đây cần phân biệt giữa “dân chủ thực sự” và “dân chủ trá hình” – là thứ dân chủ mà các chế độ độc tài thường áp gắn cho người dân cái mác “dân chủ”, cái vỏ “dân chủ” đẹp đẽ bên ngoài, mà kỳ thực cái ruột bên trong thì rỗng tuếch, vì bao nhiêu quyền sinh sát đều nằm trong tay những kẻ độc tài, trong tay tầng lớp thống trị. Thứ “dân chủ”  này người ta cũng còn gọi là “dân chủ giả hiệu” hay “dân chủ bánh vẽ”! Và bài viết này tất nhiên chẳng cần bàn tới thứ “dân chủ” này.

 

Dân trí, dân khí  và dân chủ

 

Từ những định nghĩa nêu trên, có thể thấy rõ rằng giữa dân trí và dân chủ có mối liên quan mật thiết. Dân chủ là mục tiêu còn dân trí là phương tiện để đạt tới mục tiêu đó. Phương tiện tốt, sẵn sàng thì mục tiêu mới có cơ đạt tới và ngược lại… Rõ ràng nếu không có được trình độ nhận thức tiến bộ, không có sự “giác ngộ” về quyền lợi của mình, của quốc gia dân tộc mình, nghĩa là dân trí thấp, thì không thể có động lực đủ để đấu tranh cho dân chủ.

 

Thời kháng Pháp trước đây, khi nhìn vào trình độ dân trí quá thấp của đại đa số người dân Việt, cụ Phan Chu Trinh đã bắt buộc phải chọn cho mình một hướng đấu tranh phù hợp với thực tiển dựa trên ba nỗ lực: “Khai dân trí – Chấn dân khí – Hậu dân sinh”, vì cụ Phan biết rằng khi dân ta còn quá dốt nát và lạc hậu, thì không thể nói chuyện giành lại độc lập, tự do với thực dân Pháp. “Khai dân trí”, tức mở mang khả năng nhận thức của người dân, là tạo cơ hội cho người dân nhìn ra thế giới để biết người biết ta, biết thời thế, biết thế nào là nô lệ, là tự do, thế nào là bất công, là bóc lột,…Đó chính là điều kiện tiên quyết để đấu tranh giành lại độc lập.

 

Gọi là tiên quyết, bởi theo cụ Phan, phải cần đến điều kiện thứ hai: đó là “chấn dân khí”. “Khí” ở đây có cùng nghĩa với “khí” trong câu: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”. “Dân khí” ở đây có thể hiểu là dũng khí của người dân, là nội lực, là ý chí, là sự can đảm, không khuất phục trước kẻ thù. Vì nếu chỉ đong cho đầy hiểu biết và nhận thức suông mà không dám thực hiện, không dám hành động, thì mớ hiểu biết và nhận thức ấy cũng thành vô ích, vô bổ. Như vậy, rõ ràng “dân trí” chính là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để đấu tranh cho dân chủ, dân sinh. Điều kiện đủ chính là “dân khí”.

 

Ngày nay, ở một số quốc gia chưa thực sự có dân chủ, người dân tuy có điều kiện hơn xưa để học tập và rèn luyện, có hệ thống giáo dục theo hướng phổ cập, bên cạnh sự tiến bộ vượt bậc của truyền thông (trong đó có mạng internet), nên cơ hội trở thành người có học vấn và có trình độ nhận thức cao là trong tầm tay, nghĩa là về mặt “dân trí” thì ngày càng được cải thiện. Nhưng về mặt “dân khí” thì không phải người dân nào, dân tộc nào, tại một thời điểm, thời kỳ nào cũng có đủ dũng khí để đấu tranh cho dân chủ. Với những cộng đồng khiếp nhược này, nếu có bị gọi là “dân hèn” thì thiết nghĩ cũng không phải là quá đáng!

  

*Nguyên Thanh

(Ảnh minh họa: sưu tầm)

Cập nhật ngày Thứ ba, 27/09/2016

Nội dung bình luận

Chỉ chấp nhận bình luận bằng tiếng Việt có dấu, những bình luận sai qui định sẽ bị xóa.

Bình luận tối đa 300 ký tự. 0 ký tự

Không có bình luận nào

Tin liên quan

Liên kết hội đồng hương

  • Làng Kế Môn Sài Gòn
  •  Làng Đại Lộc
  • Làng Vĩnh Xương
  • Đồng Hương Làng Ưu Điềm
  • Trang thông tin điện tử Huyện Phong Điền
  • Văn Hóa Miền Trung
  • Đồng Hương Điền Hải
  • HĐH Mỹ Xuyên Cang
  • BQL Làng cổ Phước Tích
  • Làng Lương mai
  • Làng Thế Chí Tây
  • Hội ĐH Làng cổ Phước Tích

HĐH P.Điền trên Facebook

Thống kê truy cập

Online: 37
Tổng truy cập: 945.961